Daraltılmış Bölge Seçim Sistemi

230420140829475238501_3
Türkiye’de seçim sistemi, her dönem üzerinde tartışılan bir konudur. Buna karşın, Anayasa’nın -oldukça doğru bir şekilde kavramlaştırdığı- “temsilde adalet/yönetimde istikrar” ilkelerini birlikte sağlayacak bir model henüz bulunamamıştır. Özellikle, 1980’de darbe yönetiminin getirdiği %10 ülke barajı uygulaması, demokrasilerde örneği olmayan ve adaletli temsil ilkesini büyük ölçüde çiğneyen bir düzenlemedir. Bu baraj uygulaması her seçimde milyonlarca oy’un Meclis’te temsilini engellemekte,  böylece, sözde ‘yönetimde istikrar’ sağlarken, Meclis’te temsil olanağı bulamayan geniş kitlelerin sokağa dökülmesine yol açarak istikrara asıl zararı vermektedir.

Şimdi Hükümet, %10 barajının değişimi için iki yeni seçenek önermektedir. Geçtiğimiz hafta Başbakan Erdoğan’ın açıklamaları ile üzerinde çalışılmaya başlanılan dar bölge seçim sistemiyle ilgili bir yazı kaleme almıştım. (Okumak için tıklayınız.) İki gün önce gerçekleşen AK Parti Merkez Yürütme Kurulu’nda yeni seçim sistemlerine ilişkin öneriler simülasyonlar eşliğinde masaya yatırıldı. Bu simülasyonlarda barajsız dar bölge, daraltılmış bölge ve barajlı dar ve daraltılmış bölge sistemine geçilmesi durumunda ortaya çıkacak tabloların sunumu yapıldı. Türkiye Gazetesi’nin haberine göre Ak Partide ki genel eğilim yüzde 5 barajlı daraltılmış bölge sistemi ile seçime gidilmesi. Peki “Dar bölge” ve “daraltılmış bölge” nedir?

Sisteme göre Türkiye’nin milletvekili sayısı olan 550 seçim çevresine ayrılması gerekiyor. Oylar, coğrafi çevrelere göre değil, nüfusun bölünmesine göre dağıtılıyor. Partiler, her bölgede bir aday gösterebiliyor. Sistemde baraj olmuyor.

D’hont sistemi olarak bilinen bu modelde iller, 5 milletvekili çıkaracak şekilde seçim çevrelerine ayrılıyor. Oylar, D’hont sisteminin yüzde 5’lik baraj kuralıyla paylaştırılıyor. D’hont sistemi olarak Türkiye’de denenen sistemlerden olan daraltılmış bölge uygulamasında partilerin aldığı oylar, belirli bir yüzdelik dilim üzerinden ele alınarak ülke barajı uygulamasıyla birlikte ele alınıyor. Daraltılmış bölge uygulamasında bölge barajı da konulabiliyor. Bir partinin ülke barajını aşamaması durumunda milletvekili çıkarma şansı bulunmuyor.

Bu sistem adalet ve istikrar ilkeleri açısından daha uygulanabilir görünmektedir. Ancak sistemin ülkemizdeki 1987/91 uygulamalarında ayrıca yüksek seçim bölgesi barajları (çifte baraj) getirilmiş ve temsilde adalet ilkesi zedelenmiştir. Daraltılmış bölge seçim sistemi uygulaması ilk kez Özal döneminde 1987 ve 1991 seçimlerinde uygulandı. 1991’de oyların yüzde 27’sini alan DYP sandalyelerin yüzde 39’unu kazanmış, oyların yüzde 10’unu alan DSP ise sandalyelerin 1.5’unu kazanabilmişti.

Böyle yapay ek düzenlemelere gidilmediği ve il bütünlüğü önemli ölçüde korunmaya çalışıldığı takdirde (seçim bölgesi 5 yerine, örneğin 7 de olabilir), daraltılmış bölge sistemi Türkiye’de Anayasa’nın birlikte korumak istediği adalet ve istikrar ilkelerine daha uygun sonuçlar doğurabilir.

Sonuç olarak, Türkiye’nin hem %10 barajını düşürmesi, hem de daha katılımcı bir seçim sistemine kavuşması için bu imkanı, kısır siyasal çekişmelerle boşa çıkarmaması demokrasimizin gelişmesi açısından bir zorunluluktur. Seçim sisteminde değişikliğe kararlı olan AK Parti, düzenlemeyi 2015 genel seçimlerde uygulayabilmek için Mayıs ayının ilk haftası Meclis’e getirmeyi planlıyor. Anayasaya göre seçimlerle ilgili değişikliğin, seçim tarihinden 1 yıl önce yapılması gerekiyor. Aksi halde seçimlerde uygulanamıyor. Bu nedenle seçim sisteminde yapılacak değişikliğin 7 Haziran’a kadar yasalaşıp Resmi Gazete’de yayımlanması gerekiyor. harita-buyuk

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s